Od rozwoju osobistego do ekstremizmu: ewolucja manosfery

 Od rozwoju osobistego do ekstremizmu: ewolucja manosfery.

Niemiecki uczony Max Weber, powszechnie uznawany za jednego z ojców socjologii, sformułował podział na trzy typy władzy: tradycyjną, legalną i charyzmatyczną. Lidera charyzmatycznego zdefiniował jako osobę emanującą siłą wewnętrzną, która przyciąga do siebie innych. Przywódca takowy umie roztoczyć przed innymi wizję sukcesu oraz wzbudzić w nich nadzieję na poprawę życia, dzięki czemu zdobywa ich lojalność oraz przekonuje do swojego sposobu myślenia i stylu życia. Członkowie społeczności zgromadzonej wokół takiego charyzmatycznego lidera są mu oddani, traktują jego autorytet często niekwestionowanie, kierując się przekonaniem, że skoro przewodnictwo nie zostało nadane w usystematyzowany sposób, to sam lider musi się wykazywać czymś nadzwyczajnym, by przewodniczyć społeczności, pozornie bez żadnego wysiłku.
W kontekście tej teorii Webera warto podkreślić zastosowanie modelu władzy charyzmatycznej w analizie struktur i charakteru władzy w sektach. Sekty są specjalnym rodzajem społeczności, których liderzy bardzo dobrze wpisują się w już przytoczoną charakterystykę stworzoną przez niemieckiego socjologa. Ich cechy obejmują też łatwość w  emocjonalnej manipulacji swoich zwolenników, kierowaniu ich decyzjami, wartościami i życiem.
Jednak sekty to więcej niż sam lider, są to systemy wzajemnej kontroli i wpływania członków na siebie nawzajem. Przywództwo stwarza presję i wykorzystuje swoich podwładnych, aby utrzymać jednolitość i lojalność w sekcie. Jej członkowie nie są świadomi stopnia, w jakim są manipulowani, ponieważ dzięki charyzmatycznemu liderowi uwierzyli, że wszystko co robią jest niezbędne do osiągnięcia szczęścia, zbawienia świata czy uratowania swoich bliskich. Dodatkowo, przywódca stosuje wiele technik, które jeszcze dalej przywiązują ludzi zgromadzonych wokół do niego. Jest to między innymi izolacja, odrzucenie innych grup i ich przekonań, a także kontrola finansowa. Często osoby dopiero zainteresowane tą społecznością są przekonywane, że muszą najpierw zainwestować odpowiednio dużą ilość pieniędzy, czasu lub kontaktu ze światem zewnętrznym aby “dostąpić zaszczytu” dołączenia do grupy na wyższym poziomie. W sektach również, często pomiędzy samymi członkami, zachodzi tworzenie się silnej wewnętrznej kultury przynależności, która umacniana jest wieloma swoistymi normami, hierarchiami i schematami postępowania. To wszystko, połączone z manipulacją emocjonalną i postacią charyzmatycznego lidera na czele, który jest przedstawiany jako wszechwiedzący i kierujący się zawsze interesem swoich podopiecznych sprawia, że teoria Maxa Webera jest niezwykle istotna w analizie takich społeczności, jakimi są sekty.

Emory Andrew Tate III (znany jako Andrew Tate) jest postacią pełną kontrastów i budzącą ogromne kontrowersje w ostatnich latach. Dał się poznać światu jako zawodnik kickboxingu, w którym to sporcie zresztą został mistrzem świata. Jednak w 2014 przeszedł na sportową emeryturę i powrócił do życia publicznego dopiero dwa lata później, gdy dołączył do obsady brytyjskiego programu Big Brother. Spędził w niej jednak tylko 6 dni, po których to został usunięty przez producentów z wizji. Według samej stacji ta decyzja została podyktowana trzema powodami. Po pierwsze, na światło dzienne wyszły rasistowskie i homofobiczne wpisy Tate’a w mediach społecznościowych, które wywołały oburzenie w internecie. Po drugie, do stacji dotarło nagranie na którym jest widoczny Andrew, który rzekomo uderza kobietę pasem. Według samego zainteresowanego filmik ten nie przedstawia jednak żadnej przemocy, ponieważ osoby na nagraniu były znajomymi i wszystko odbywało się za obopólną zgodą. Natomiast trzeci powód został ujawniony dopiero po czasie przez redakcję Vice, która zaraportowała, że produkcja została powiadomiona o trwającym postępowaniu policyjnym w sprawie rzekomego gwałtu dokonanego przez Tate’a. Podobno to właśnie było ostatecznym powodem końca jego kariery telewizyjnej, ale śledztwo zostało umorzone w 2019 roku (Shea, 2023).

Negatywna reakcja na jego osobę ze strony publiczności telewizyjnej nie powstrzymała byłego kickboxera przez rozpoczęciem rozwijania swojej kariery w mediach społecznościowych.

            W 2021 roku Andrew Tate postanowił podzielić się swoją wiedzą i doświadczeniem w dziedzinie biznesu oraz rozwoju osobistego. W swoim zamyśle, powstająca platforma miała być to internetową przestrzenią z ekskluzywnym dostępem do porad, szkoleń i wiedzy, która według jego twórcy jest kluczem do sukcesu i zapewni powodzenie każdemu, kto będzie z niej korzystał, w różnych dziedzinach życia. Mowa tu zarówno o finansach, zdrowiu, relacjach międzyludzkich i ogólnie rozumianej motywacji oraz dyscyplinie. Takich platform, kursów i społeczności zainteresowanych tą tematyką jest jednak mnóstwo, a sam Tate nie był jeszcze tak popularny, by przyciągnąć wystarczające zainteresowanie tylko ze względu na swoją osobę. W jaki sposób zatem to akurat Hustler’s University stało się jednym z najbardziej kontrowersyjnych miejsc w internecie? Według mnie największe znaczenie miały tutaj trzy czynniki.

Po pierwsze, był to rok 2021/2022, kiedy to powoli ludzkość zaczynała wychodzić z izolacji i po tak długim czasie spędzonym w zastoju, coraz więcej osób szukało motywacji do powrotu do formy sprzed 2020 roku lub/i nadrobienia straconego czasu w jak najbardziej produktywny sposób. Można to zauważyć nawet w najbardziej przeciwnych sobie społecznościach internetowych – od tych bardzo “męskich”, takich jak właśnie Hustler’s University, po te najbardziej “żeńskie”, jak zbierające ogromne zasięgi w mediach społecznościowych estetyki “clean girl” (uporządkowana, zmotywowana, idealnie produktywna postać, do której stylu życia aspirowały młode kobiety), czy “pilates princess” (regularnie ćwicząca pilates, zawsze zmotywowana i wpisująca się w ogólnie obowiązujące w świecie zachodnim standardy piękna). Zatem widać tutaj znaczącą tendencję wśród młodych ludzi, którzy w mediach społecznościowych w poszukiwaniu motywacji tworzyli sobie mniej lub bardziej formalne społeczności, wokół których się zbierali. Hustler’s University idealnie się w to wpisał i oferował proste rozwiązania, dodatkowo wraz z dostępem do grupy innych, podobnych sobie osób, które miały takie same cele i nawzajem się motywowały.

Po drugie, Tate i inni prowadzący kursy przedstawiali unikalną perspektywę na to jak osiągnąć sukces. Promowali tzw. “hustler’s mindset”, czyli “sposób myślenia człowieka przedsiębiorczego. “”Hustler” jednak jako słowo niesie ze sobą również konotacje takie jak polskie słowo “kombinować”. W tym ujęciu oznaczało zatem nie tylko przedsiębiorczość, kreatywność i ciężką pracę, ale także szukanie okazji, wykorzystywanie koneksji i pełne poświęcenie swojego życia dla biznesu lub częściej – biznesów. Do tego jednym z głównych przekazów Andrew było podejmowanie ryzyka i wizja związanej z tym ryzykiem niezależności finansowej. Ta strategia pozwoliła zebrać zaskakująco liczne grono chętnych,  którzy płacili co miesiąc 50$, bez możliwości zwrotów, ponieważ uwierzyli, że to jest ryzyko, które zapewni im godną i dostatnią przyszłość.

Trzecim czynnikiem, który zdaje się najbardziej przyczyniać do takiego sukcesu tego przedsięwzięcia jest wykorzystanie mediów społecznościowych przez samego Andrew Tate’a. Wykreował się na postać kontrowersyjną, zaczął gościć w studiach podcasterów i kolaborować z innymi influencerami. Podczas wystąpień publicznych zdarzało mu się występować bez koszuli, ale za to prawie zawsze z cygarem. Opowiadał podczas nich o swoim sukcesie finansowym, na polu relacji damsko-męskich oraz ogólnej wyższości siebie i jemu podobnych nad innymi mężczyznami. Co istotne, jednym z proponowanych w Hustler’s University sposobów na sukces finansowy było tworzenie klipów z wypowiedzi Tate’a i publikowanie ich na kontach w mediach społecznościowych. One, przez swój kontrowersyjny charakter, osiągały wysokie wyniki i docierały do wielu osób. Prowadzący taki profil następnie w opis filmów wstawiał swój unikatowy link do HU i za każdego nowego członka otrzymywał prowizję, oprócz pieniędzy płaconych przez platformy, na których publikowane były klipy. W ten sposób, członkowie w niebezpośredni sposób byli zmuszani do oglądania jeszcze większej ilości treści, przy tworzeniu których brał udział Tate, aby stworzyć jak najwięcej klipów i na nich zarobić. W ten sposób, członkowie HU rozprzestrzeniali postać Andrew po internecie, a ponieważ od tego zależała ich sytuacja finansowa, robili to bardzo intensywnie. Każdy taki klip był choć trochę kontrowersyjny, aby przyciągnąć jak największą publikę, przez to ta spirala kręciła się coraz szybciej.

Społeczność tworząca się wokół HU zaczęła coraz bardziej nosić nosić znamiona sekty. Spełniała takie warunki jak: absolutny autorytet lidera, ingerowanie w każdą dziedzinę życia członków, uzależnienie od grupy psychiczne i finansowe, ostry podział na to co “dobre” i “złe”, wpajanie członkom przekonania o elitarności ruchu i niechęć do dialogu zewnętrznego ze światem zewnętrznym. (Informacyjny Serwis Policyjny, 2018). Oprócz tego Tate zaczął odwiedzać programy coraz bardziej radykalnych prowadzących i sam zaczął zmieniać kierunek. Nie porównywał się już tylko do innych mężczyzn, ale również coraz częściej do kobiet, które to zaczęły mu towarzyszyć w nagraniach jako “ozdoby” i dowody na jego “umiejętności podrywu”.

            W ten sposób zaczął powoli stawać się twarzą tzw. manosfery. Manosfera to zjawisko online, które obejmuje różnorodne społeczności internetowe wywodzące się z tematyki męskości, relacji międzypłciowych i ogólnych kwestii bycia mężczyzną we współczesnym świecie. Za prekursorów manosfery uznaje się tzw. “Pick Up Artists”, czyli społeczność mężczyzn uczących innych  flirtu z kobietami i ogólnych zasad relacji damsko-męskich. Mniej więcej w tym samym czasie w internecie zaczęli się wyłaniać również “Men’s Rights Activists”, czyli aktywiści postulujący prawa mężczyzn. Nie byli oni jednak tak medialną grupą i początkowo pozostawali tylko w swoim gronie, z czasem tylko integrując się z innymi społecznościami manosfery. Według badań (Ribeiro et al., 2021) popularność tych ruchów systematycznie spada, zamiast tego na prowadzenie wysuwają się “Men Going Their Own Way” oraz „incele”. Ci pierwsi są zwolennikami izolacji od społeczeństwa, w szczególności od kobiet, co tłumaczą beznadziejnością sytuacji mężczyzn we współczesnym świecie. Ci drudzy natomiast uzyskali swoją nazwę od określenia “Involuntarily Celibate”, czyli “W celibacie nie z własnego wyboru”. Nazwa ta opisuje grupę najczęściej młodych mężczyzn, którzy nie doświadczają relacji romantycznych ani seksualnych. Co natomiast łączy te dwie grupy oraz Andrew Tate’a? Teoria red-pillu. Nazwa ta wywodzi się z filmu “Matrix” w reżyserii Lany oraz Lily Wachowski. Główny bohater, Neo, zostaje postawiony przed wyborem – niebieska czy czerwona tabletka. Niebieska oznacza życie w niewiedzy i brak świadomości. Jednak połknięcie tej czerwonej gwarantuje poznanie prawdy o świecie. Podobnie tą terminologią posługują się incele. Niebieska tabletka, czy “normicy” (Wieczorkiewicz, Herzyk, 2023, 18) to ludzie nieświadomi, żyjący w złudzeniach, mający nadzieję na szczęście. Natomiast ci, którzy zaznali czerwonej tabletki już wiedzą jak funkcjonuje świat i nie dają się zwieść mainstreamowym mediom. Ekstremalną odmianą czerwonej tabletki jest ta czarna, postulująca wyraźne i ostateczne podziały ludzi na tych atrakcyjnych i nie, bez możliwości migracji pomiędzy grupami, czy bycia “pomiędzy” (Preston, Halpin, Maguire, 2021). Incele powołują się na badania, które rzekomo udowadniają ich postulaty, jednak konsensus naukowy oraz medyczny brzmi inaczej. Kobiety wcale nie pragną bardziej dominujących mężczyzn, a raczej tych na odpowiednio wysokim dla nich poziomie społecznym (Snyder, Kirkpatrick, Barrett, 2008). Co więcej, od 2009 do 2018 roku zmalała częstość stosunków seksualnych wśród młodych dorosłych i nastolatków, bez wyraźnych różnic pomiędzy płciami (Herbenick,  Rosenberg, Golzarri-Arroyo,  Fortenberry,  Fu, 2022). Ideologia blackpillu jest następnym ogniwem łączącym Andrew Tate’a z groźnymi ekstremistami. Do dopełnienia układanki został nam ostatni element.  

            Język od zawsze służy ludziom nie tylko do opisywania rzeczywistości ale także tworzenia jej wokół siebie. Konkretny sposób wypowiadania się może łączyć bądź dzielić społeczności. W przypadku społeczności „inceli”, sposób w jaki operują językiem wydaje się być bardzo intencjonalny. W relatywnie krótkim czasie od jakiego istnieją posługują się już określeniami niezrozumiałymi dla “normika”. Szczególnie dużo tych określeń powstało aby rozmawiać o kobietach, takich jak “femoid”(pogardliwe określenie na osobę płci żeńskiej, mające na celu zdehumanizowanie i poniżenie jej), “thot” (kobieta, która miała wielu partnerów seksualnych), “noodlewhore” (pogardliwe określenie na kobietę pochodzenia azjatyckiego) i wiele, wiele więcej (Brunt, Taylor,  2020). Język ten jest wykorzystywany do dalszej izolacji inceli od społeczeństwa. Gdy młody mężczyzna posługuje się językiem niezrozumiałym dla potencjalnej partnerki, koleżanki, staje się “obcy” i trudniej jest wtedy porozumieć się z taką osobą. Natomiast u „incela” pogłębia się uczucie niezrozumienia i narasta frustracja. Wtedy zwraca się do jedynej społeczności, która go rozumie – innych inceli. Zdenerwowany, wyrzuca swoją frustrację, wraz z jemu podobnie sfrustrowanymi tworzą nowe sposoby na używanie mizoginistycznej retoryki, aby obrażać kobiety. Po wielu takich sytuacjach, ci młodzi mężczyźni radykalizują się coraz bardziej, aż do momentu nienawiści do całej płci przeciwnej (Wieczorkiewicz, Herzyk, 2023, 147).  

 Wzajemne nawoływanie do nienawiści może prowadzić do fizycznej przemocy, już nie tylko tej internetowej czy słownej. Na 4chanie i Wykopie (dwóch forach znanych z wyjątkowo dużej populacji inceli) regularnie można napotkać groźby przemocy wobec konkretnej kobiety, czy nawet społeczeństwa jako ogółu. Przy takich okazjach kilku komentujących podnosi temat już dokonanych ataków na tle incelskim, ale postać Elliota Rodgersa jest przywoływana wyjątkowo często. Dwudziestodwuletni mężczyzna, znany również jako napastnik z Isla Vista, stał się symbolem wśród tej społeczności (Brunt, Taylor, 2020). Rodger był synem filmowca z Hollywood, żył  dostatnim i uprzywilejowanym życiem. Kilka godzin przed atakiem opublikował w Internecie filmik, w którym skarży się na fakt, że w wieku 22 lat nie całował się z żadną kobietą. Wtedy opublikował również 141-stronicowy manifest przedstawiający całe jego życie w detalu oraz tłumaczenie planowanego czynu. Czuł się gorszy od rówieśników, ponieważ nie doświadczał relacji z innymi tak jak oni. Jego narastająca frustracja doprowadziła jednak do tragicznego wydarzenia, w którym to zabił  7 oraz zranił 14 osób w Kalifornii. Co najstraszniejsze jednak, zainspirował on innych do podobnych ataków, między innymi Bena Moynihama, Chrisa Herper-Mercera, Williama Atchinsona, Nikolasa Cruza, Aleka Minassiani, Scotta Beierle’a, Briana Isacka Clyde’a, Cole’a Carini czy Jake’a Davidsona (Wieczorkiewicz i Herzyk, 2023, s. 152). Do tej pory na różnych forach i serwerach można z łatwością spotkać się z aluzjami lub groźbami pójścia w te ślady, a postujący często są wspierani w tym pomyśle przez komentujących.

Migracja z przestrzeni pozornie nieszkodliwych do tych coraz i coraz bardziej radykalnych jest w dzisiejszych czasach niezwykle ułatwiona. Internet i algorytmy zaprogramowane są tak, aby przyciągać naszą uwagę jak najdłużej, jak najmocniej. W ten sposób jednak, osoby tworzące treści w internecie wykorzystują te mechanizmy i nieustannie zwiększają swój poziom kontrowersji, aby utrzymać uwagę odbiorców. Postać Andrew Tate’a jest idealnym przykładem tego zjawiska. Rozpoczynał swoją karierę od wspierania innych mężczyzn, swoją retoryką pokrywał się z Pick up Artists oraz Men’s Rights Activists. Z czasem jednak zaczął wraz ze swoją skupioną wokół niego widownią przechodzić przez proces radykalizacji i coraz częściej powielać argumenty inceli oraz blackpillu. Te z kolei promują zachowania antyspołeczne, terrorystyczne wręcz. Pomimo tego, że Tate został zatrzymany przez rumuńską policję i toczy się w jego sprawie postępowanie, w którym jest oskarżony o handel ludźmi, gwałt, udział w zorganizowanej grupie przestępczej i wykorzystywanie kobiet, nadal ma wokół siebie wielu wiernych fanów. Wśród jego widowni jest to wręcz widziane jako przejaw męskości i dominacji nad kobietami, co przecież jest postawą godną najwyższej pochwały.

Bibliografia:

1. Brunt, B. V. and Taylor, C. (2020) Understanding and Treating Incels. Nowy Jork:  Taylor and Francis.
2. Ferenczi, N., Marshall, T. C., Bejanyan, K. (2017). Are sex differences in antisocial and prosocial Facebook use explained by narcissism and relational self-construal?, Computers in human behavior, nr 77, s. 25-31. DOI: https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.08.033.
3. Herbenick, D., Rosenberg, M., Golzarri-Arroyo, L., Fortenberry, J. D., & Fu, T. C. (2022). Changes in Penile-Vaginal Intercourse Frequency and Sexual Repertoire from 2009 to 2018: Findings from the National Survey of Sexual Health and Behavior, Archives of sexual behavior, 51(3), s. 1419–1433. DOI: https://doi.org/10.1007/s10508-021-02125-2.
4. Informacyjny Serwis Policyjny. (2018). https://isp.policja.pl/isp/aktualnosci/13216,Jak-rozpoznac-ze-ktos-z-bliskich-znajduje-sie-pod-wplywem-sekty.html (dostęp: 8.01.2024).
5. Kimmel, M. (2018). Healing from Hate: How Young Men Get Into—and Out of—Violent Extremism. Berkeley: University of California Press.
6. Kimmel, M. (2018). Almost all violent extremists share one thing: their gender, https://www.theguardian.com/world/2018/apr/08/violent-extremists-share-one-thing-gender-michael-kimmel (dostęp: 11.12.2024)
7. Lepsius, M.R. (1986). Charismatic Leadership: Max Weber’s Model and Its Applicability to the Rule of Hitler. W: Changing Conceptions of Leadership. Springer Series in Social Psychology (s. 53-66), Graumann, C.F., Moscovici, S (red.). Nowy Jork: Spinger. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4612-4876-7_4.
8. Melosik, Z. (2006). Kryzys męskości w kulturze współczesnej. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
9. Paulhus, D. L., Williams, K. M. (2002). The Dark Triad of personality: Narcissism, Machiavellianism, and psychopathy, Journal of Research in Personality, 36(6), s. 556-563. DOI: https://doi.org/10.1016/S0092-6566(02)00505-6.
10. Preston, K., Halpin, M., & Maguire, F. (2021). The Black Pill: New Technology and the Male Supremacy of Involuntarily Celibate Men. Men and Masculinities, 24(5), s. 823-841. DOI: https://doi.org/10.1177/1097184X211017954.
11. Ribeiro, H. M., Blackburn, J., Bradlyn, B., De Cristofaro, E., Stringhini, G., Long, S., Greenberg, S., Zannettou, S. (2021). The Evolution of the Manosphere across the Web, Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media, 15(1), s. 196-207. DOI: https://doi.org/10.1609/icwsm.v15i1.18053.
12. Shea, M. (2023). Exclusive: Andrew Tate Was Arrested on Suspicion of Rape in the UK in 2015, https://www.vice.com/en/article/bvm43q/andrew-tate-arrest (dostęp: 6.01.2024).
13. Snyder, J. K., Kirkpatrick, L. A., & Barrett, H. C. (2008). The dominance dilemma: Do women really prefer dominant mates? Personal Relationships, 15(4), s. 425–444. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2008.00208.x.
14. Thomae, M. (2018). The age of scientific sexism: How evolutionary psychology promotes gender profiling and fans the battle of the sexes Mari Ruti. Feminism & Psychology, 28(4), s. 539-542. DOI: https://doi.org/10.1177/0959353517732590.
15. Wieczorkiewicz, P., Herzyk, A. (2023). Przegryw. Mężczyźni w pułapce gniewu i samotności. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.